მოწმე

მოწმე, რაიმე მოვლენის, შემთხვევის შემსწრე, მნახველი. სამართალწარმოების პროცესში მ. არის პირი, რ-მაც შეიძლება იცოდეს საქმის გარემოებათა დასადგენად საჭირო მონაცემი. მისი ჩვენება ერთ-ერთი მტკიცებულებაა, რ-საც სასამართლო მნიშვნელოვან არგუმენტად მიიჩნევს. სისხლის სამართლის პროცესში პირი მ-ის სტატუსსა და უფლება-მოვალეობებს იძენს სისხლის სამართლებრივი პასუხისმგებლობის თაობაზე გაფრთხილებისა და ფიცის დადების შემდეგ.

მ-ს უფლება აქვს იცოდეს, რა საქმის გამოა გამოძახებული; ისარგებლოს თარჯიმნის მომსახურებით; მონაწილეობა მიიღოს საგამოძიებო მოქმედების ჩატარებაში და გაეცნოს მისი მონაწილეობით ჩატარებული საგამოძიებო მოქმედების ოქმს; არ მისცეს ჩვენება, რ-იც დანაშაულის ჩადენაში ამხელს მას ან მის ახლო ნათესავს, ან მიაყენებს მათ ქონებრივ ზიანს (სამოქალაქო პროცესში); მოითხოვოს დაცვის სპეც. ღონისძიების გამოყენება.

მ. ვალდებულია, გამოცხადდეს სასამართლოში და უპასუხოს დასმულ შეკითხვებს. იგი შეუცვლელია, მისი აცილება არ შეიძლება. არასაპატიო მიზეზით გამოუცხადებლობისას მ. შეიძლება დააჯარიმონ ან იძულებით მიიყვანონ სასამართლოში. ჩვენების მიცემისას მ-ის სტატუსით და მისი უფლება-მოვალეობებით სარგებლობენ გამომძიებელი, პროკურორი, ბრალდებული, დაზარალებული, ექსპერტი და თარჯიმანი.

მ-ის მიერ ცრუ ჩვენების მიცემა ან ჩვენების მიცემაზე უარის თქმა იწვევს სისხლის სამართლებრივ პასუხისმგებლობას.

სისხლის სამართლის საქმეზე ჩვენების მიცემამდე მ. დებს ფიცს, რ-იც შეიძლება იყოს რელიგიური ან არარელიგიური. სამოქალაქო საქმეზე მ. ფიცს დებს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ მის ჩვენებას გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს დავის გადაწყვეტისათვის და სასამართლო ამას მიზანშეწონილად ჩათვლის. სამოქალაქო პროცესში რელიგიურ ან არარელიგიურ ფიცს მ. დებს დაკითხვის შემდეგ.

მ-დ დაკითხვის ვალდებულება არ ეკისრება: ადვოკატს – იმ გარემოების შესახებ, რაც მისთვის ცნობილი გახდა ადვოკატის მოვალეობის შესრულებასთან დაკავშირებით; სასულიერო პირს – იმ გარემოების შესახებ, რაც მისთვის ცნობილი გახდა აღსარების ან სხვაგვარად განდობის შედეგად; ბრალდებულის ახლო ნათესავს; ჟურნალისტს პროფესიული საქმიანობისას მიღებულ ინფორმაციასთან დაკავშირებით და სხვ.

სისხლის სამართლის პროცესში მონაწილეობის გამარტივების, სტრესის შემცირების, ვიქტიმიზაციის თავიდან აცილებისა და ინფორმირებულობის მიზნით მ-ს შეიძლება დაენიშნოს კოორდინატორი.

ი. უჯმაჯურიძე