მოქალაქეობა

მოქალაქეობა, პირის პოლიტიკური და სამართლებრივი კავშირი რომელიმე სახელმწიფოსთან.

მ-ის ცნება ანტ. საბერძნეთის ქალაქებისა და ქალაქ-სახელმწიფოებიდან იღებს სათავეს. მ. ენიჭებოდათ ქონების მესაკუთრეებს, მაგრამ არა ქალებს, მონებს ან საზოგადოების უღარიბეს წევრებს. საბერძნეთის ქალაქ-სახელმწიფოს მოქალაქეს ჰქონდა არჩევნებში მონაწილეობის უფლება, ეკისრებოდა გადასახადების გადახდა და სამხედრო სამსახური.

შუა საუკუნეების საქართველოში მ-ებად იწოდებოდნენ თბილისში მუდმივად მცხოვრები სახელმწიფო ყმა ვაჭარ-ხელოსნები, რ-ებიც ქალაქში ფლობდნენ უძრავ ქონებას და იხდიდნენ სახელმწ. გადასახადს.

მოქალაქეს მინიჭებული აქვს ამა თუ იმ სახელმწიფოს მიერ გარანტირებული უფლებები, სარგებლობს სახელმწიფოს დაცვით და აკისრია მოვალეობები (გადასახადების გადახდა, სამხედრო სამსახური). მ. პირს ანიჭებს იმ უფლებებს, რაც არ გააჩნიათ უცხო ქვეყნის მოქალაქეებს და მ-ის არმქონე პირებს. ეროვნება ყოველთვის არ არის მ-ის იდენტური. უცხოელის საპატიო მ. არ წარმოშობს ქვეყნის მოქალაქეებისთვის განსაზღვრულ უფლებებსა და მოვალეობებს. პირი, რ-იც ერთი ქვეყნის მოქალაქეა, განსაზღვრულ შემთხვევებში შეიძლება იყოს სხვა ქვეყნის მოქალაქეც.

მ. მოიპოვება დაბადებით და ნატურალიზაციით. ნატურალიზაცია ნიშნავს უცხოელის ან მ-ის არმქონე პირისათვის მისივე მოთხოვნით ან თანხმობით მ-ის მინიჭებას გარკვეული პირობების დაკმაყოფილების შემთხვევაში. მ-ის მსგავსი დაცვით შეიძლება სარგებლობდეს საჰაერო ან საზღვაო ხომალდები.

საქართველოში მ-ის ძირითად პრინციპებს, მისი მოპოვებისა და შეწყვეტის საფუძვლებს ადგენს საქართვ. ორგანული კანონი „საქართველოს მოქალაქეობის შესახებ“ (2014).

საქართველოს მ-ს დაბადებით მოიპოვებს პირი, რ-ის დაბადების მომენტისათვის მისი ერთ-ერთი მშობელი საქართველოს მოქალაქეა; საქართველოს ტერიტორიაზე სუროგაციით დაბადებული პირი, თუ მისი მშობლების მოქალაქეობის ქვეყანა მას საკუთარ მოქალაქედ არ მიიჩნევს; მოქალაქეობის არმქონე პირთა შვილი, რ-იც საქართვ. ტერიტორიაზე დაიბადა; საქართვ. ტერიტორიაზე დაბადებული პირი, რ-ის ერთი მშობელი საქართველოში სტატუსის მქონე მ-ის არმქონე პირია, ხოლო მეორე – უცნობია.

ნატურალიზაციის გზით საქართვ. მ-ის მინიჭება შეიძლება ჩვეულებრივი, გამარტივებული, საგამონაკლისო და აღდგენის წესებით.

სხვა ქვეყნის მოქალაქეს უფლება აქვს მოითხოვოს საქართვ. მ. საქართვ. პრეზიდენტმა მ. საგამონაკლისო წესით შეიძლება მიანიჭოს სხვა ქვეყნის მოქალაქეს, რ-საც საქართვ. წინაშე განსაკუთრებული დამსახურება აქვს ან რ-ისთვისაც მ-ის მინიჭება სახელმწ. ინტერესებიდან გამომდინარეობს.

საქართვ. მოქალაქე შეინარჩუნებს მ-ს, თუ იგი სხვა ქვეყნის მ-ის მოპოვებამდე საქართვ. სახელმწიფოსგან მიიღებს თანხმობას მ-ის შენარჩუნებაზე.

საქართველოს მ-ის მინიჭების, შენარჩუნების, მინიჭებაზე უარის თქმის ან შეწყვეტის საკითხზე საბოლოო გადაწყვეტილებას იღებს საქართვ. პრეზიდენტი.

ი. უჯმაჯურიძე