"ივერია"

ენციკლოპედია "საქართველო" - ი. აბაშიძის სახელობის მთავარი სამეცნიერო რედაქცია გვერდიდან
Jump to navigation Jump to search

1. პოლიტიკური და ლიტერატურული პერიოდული გამოცემა. გამოდიოდა თბილისში 1877 წ. 3 მარტიდან ყოველკვირეული გაზეთის, 1879–85 – ჟურნალის, 1886-იდან – ყოველდღიური გაზეთის, 1906-იდან გაზეთის დახურვამდე (1906 წ. 27.VIII) – ყოველკვირეული გაზეთის სახით. და­მაარსებელი და რედაქტორი – ი. ჭავჭავაძე. სხვა­და­სხვა დროს "ი-ის" თანარედაქტორები იყვნენ: ს. მესხი (1881), ი. მაჩაბელი (1882–84), ა. სარაჯი­შვილი (1901–03), გ. ყიფშიძე (1903–05) ფ. გოგიჩაი­შვილი (1905–06). "ი." იყო ცარიზმის რეაქციის წინააღმდეგ მებრძოლი ორგანო. მისი პროგრამის ძირითადი ნაწილი ითვალისწინებდა ქართველთა ეროვნ. თვითშეგნე­ბის ამაღლებას და პოლიტ. დამოუკიდებლობის იდეის სამ­სა­ხურს. "ი." თემატურად მრავალფეროვანი იყო, რაც განსაზღვრა ­ქართვ. ხალხის ეროვნულმა, სოც.-ეკონომიურმა და კულტ. ვითარებამ და რედაქტორისა და მისი თანამშრომლების განმან. იდეებმა. გაზეთი აშუქებდა ისტ., ენათმეცნ., ეთნოგრ., გეოგრ., სოციოლოგიის სა­კი­თხებს და სხვ. ი. ჭავჭავაძემ დანერგა პუბლიც. ჟანრი "ში­ნაუ­რი მიმო­ხილვა", რ-იც ­ვრცლად და ფართოდ ასახავდა ხალხისა და ქვეყნის ყოველდღიური ცხოვრების მთავარ და საარსებო პრობლემებს, მათი გადაჭრის გზებს. გაზეთი სათანადო შეფასებას აძლევდა კაპიტალ. წარმოების ხასიათსა და განვითარების თავისებურებას. დიდი ადგილი ეთმობოდა სახ. გა­ნათ­ლების სა­კი­თხებს, სკოლას, მასწავლებლებს, მთავრობის პოლიტიკას გა­ნათ­ლე­ბის დარგში და აღზრდის სისტემას. "ი-მ" განსაკუთრებული როლი შეასრულა ქართ. მწერლობის განვითარების საქმეში. "ისთან" თანამშრომლობდნენ მწერლები: ა. წერეთელი, ი. გოგება­­ შვილი, ვაჟა-ფშაველა, ა. ყაზბეგი, ნ. ლომოური, ე. გაბა­შვილი, ს. მგალობლი­შვილი, ს. ჭრელა­შვილი და სხვ.; თვალსა­ჩინო ჟურნალისტები: ა. ყიფშიძე, გ. ყიფშიძე, ა. ნანეი­შვილი, ა. ახნაზაროვი, დ. მიქელაძე, გ. ლასხი­შვილი და სხვ. გაზეთი მდიდარ ინფორმაციას აწვდიდა მკითხველს თანამედროვე რუს. და ევრ. ლიტ-რაზე, თავს უყრიდა და აქვეყნებდა ქართ. ხალ­ხუ­რი შემოქმედების ნიმუშებს.


1989 წ. 20 თებერვალს გაზ. "ი." აღადგინა ზ. ჭავ­ჭავაძემ, გამოდიოდა პერიოდულად ი. ჭავჭავაძის სა­ზოგადოების გაზეთის სა­ხით. სარედაქციო კოლეგია: კ. კახაძე, რ. კვირიკია, გ. ნიკოლაი­შვილი, დ. ტაკიძე, ლ. ღვალაძე, თ. ჩხეიძე. 1997 "ი-ის" გამოცემა შეწყდა.

ლიტ.: კ ა ლ ა ნ დ ა ძ ე ა., ქართული ჟურნალისტიკის ისტორია, ტ. 4, თბ., 1986; ტ ა ბ ი ძ ე ნ., ილია ჭავჭავაძის "ივერია", თბ., 1977.

ს. ხუცი­შვილი.





2.სრულიად სა­ქარ­თველოს მწე­რალ­თა კავ­ში­რის ყოველკვი­რეული გაზეთი. გამოდიოდა თბილისში 1923 გაზ. "ხომლის" ნაცვლად. სულ გა­მო­ვი­და 2 ნომერი. დაიბეჭდა მწე­რალ­თა კავ­შირის 1923 კონფერენციის მასალა, ს. მგალობლი­შვილის, ლ. ქიაჩელის და სხვა მწე­რალ­თა ლიტ. ნაწარმოებები.





3.ჟურნალი (1949–91), სა­ქარ­თვე­ლოს ეროვნულ-დემოკრატიული პარტიის პერიოდული ორგანო. გამოდიოდა პარიზში. სულ გამოიცა 36 ნომერი. სხვა­და­სხვა დროს მისი რედაქტორები იყვნენ: ე. პატარიძე, ს. ჭირაქაძე, მ. ქავთარაძე, ო. პატარიძე. სარედაქციო კოლეგიაში შედიოდნენ: გ. გაბ­ლიანი, გ. ზალდასტანი­შვილი, ა. მანველი­შვილი, გ. პატარიძეუროტაძისა, ჯ. კაშია. მათთან ერთად ჟურნალთან თანამშრომლობდნენ რ. ივანიცკი-ინგილო, შ. ­კალანდაძე, ა. ს. ასათიანი, რ. გაბა­შვილი. მრავლისმომცველია "ი-ის" ბეჭდვითი პროდუქცია. საყურადღებოა შემდეგი წერილები: ს. ჭირაქაძე, "სპირიდონ კედიას მოღვაწეობა" (N1, 1949); რ. ინგილო, "ეკლესია და სა­ხელ­მწიფო" (N2, 1949); "შოთა რუსთაველის საფლავი იერუსალიმში" (გ. სვეტის წერილი, თარგმნილი გ. აბულაძის მიერ; N9, 1961); შ. კალანდაძე, "გრიგოლ რობაქიძის ხსოვნას" (N10, 1963); გ. გაბლიანი, "მეორე მსოფლიო ომი და ქართველები" (N24, 1981); ა. მანველი­შვილი, "რუსეთის ორიენტაცია" (N27, 1984); ჯ. კაშია, "სტალინიზმის არსება" (N29, 1986); მ. ქავთარაძე, «ჩვენი დროის "სიბრძნე სიცრუისა"» (N12, 1966). ჟურნალის ნომრები ინახება გ. შარაძის კერძო კოლექციაში, ივ. ჯავახი­შვილის სახ. თსუ-ის ქართ. ემიგრაციის მუზეუმში.

ლიტ.: შ ა რ ა ძ ე გ., უცხოეთის ცის ქვეშ, წგ. 3, თბ., 1993.

თ. დოლიძე.




4. ვოკალურ-საკრავიერი ანსამბლი. თავდაპირველად შეიქმნა როგორც ვოკალურ-საკრავიერი კვარტეტი ა. ბასილაიას, ჯ. ბაღა­­ შვილის, ვ. ტატი­შვილისა და გ. ლეონიძის შემადგენლობით. 1968 გადაკეთდა ვოკალურ-საკრავიერ ან­სამბლად (ხელმძღვ. ა. ბასილაია, 2009-მდე). ანსამბლს დაემატნენ: ლ. კობალაძე, ლ. ზღვაური, თ. წიკლაური, დ. აბულაძე, ნ. კვაშა­ლი, ზ. ლალია­შვილი, ვ. ლალია­შვილი, ზ. ცისკარიძე, მ. თოდაძე, ბ. შხიანი, გ. ლორია, ა. შარაშენიძე, თ. ყვითელა­შვილი, ს. პავლია­შვილი, გ. სეფა­შვილი, თ. თათარა­შვილი, თ. ამონა­შვილი, ლ. ურუშაძე, ა. კვაშალი, გ. ბაღა­­ შვილი, ქ. წიკლაური, ნ. გელაშვილი, ზ. იაკა­შვილი და სხვ.). 1968–83 ანსამბლის რეჟისორი და რამ­დე­ნი­მე მიუზიკლის ლიბრეტოს ავტორი იყო ა. გ. გელოვანი, 1983-იდან – ჯ. ბაღა­შვილი. არსებობის ხანგრძლივი პერიოდის განმავლობაში ანსამბლმა შექმნა ოცდაორი საკონცერტო პროგრამა (ოცდაორივე პროგრამის სცენარის ავტორი – ჯ. ბაღა­შვილი; რეჟისორები: 1968–83 ა. გელოვანი, 1983-იდან – ჯ. ბაღა­შვილი), ხუთი მიუზიკლი [(ხუთივე მიუზიკლის მუსიკის ავტორი – ა. ბასილაია): "რწყილი და ჭიანჭველა" (1976), "ჩხიკვთა ქორწილი" (1979, ორივე ლიბრეტოს ავტორები – ა. გელოვანი და ჯ. ბაღა­შვილი, რეჟ. – ა. გელოვანი), "არგონავტები" (1983, ლიბრეტო ჯ. ბაღა­შვილის, რეჟ. – ნ. კიტია), "თოვლის ბებოს ზღაპარი" (1986), "ფიროსმანი" (1996, ორივე ლიბრეტოს ავტორი და რეჟ. – ჯ. ბაღა­შვილი)]. სხვადასხვა დროს ანსამბლმა გასტროლებით შემოიარა მსოფლიოს 60-მდე ქვეყანა, გამართა 5000ზე მეტი კონცერტი. "ივერიას" ეკუთვნის თბილისის საკონცერტო დარ­ბაზ­ში ზედიზედ ჩატარებული კონცერტებისა და სპექტაკლების რეკორდული მაჩვენებელი (1986 "თოვლის ბებოს ზღაპრის" 164-მა სპექტაკლმა ჩაიარა სრული ანშლაგით).


მაღალმხატვრულმა პროფ. დონემ, თითოეული შემსრულებლის პროფესიონალიზმმა, მსუბუქმა და დახვეწილმა იუმორმა, მუს. ქსოვილის მელოდიურობამ განაპირობა ანსამბლის დიდი პოპულარობა.

ნ. გელოვანი.



5. (სააქციო საზოგადოება "ს ა ს ტ უ მ რ ო ი ვ ე რ ი ა "), სასტუმრო თბილისში. გაიხსნა 1967 (არქიტ. – ო. კალანდარი­შვილი, თანაავტ. – ი. ცხომელიძე; სსრკ მინისტრთა საბჭოს პრემია, 1972). მდებარეობდა ქალაქის ცენტრში, რესპუბლიკის (ახლანდ. პირველი რესპუბლიკის) მოედანზე. 22-სართულიან სასტუმ­როში (282 ნომერი, 532 საწოლი ადგილი) გათვა­ლისწინებული იყო როგორც უმაღლესი, ისე პირველი კა­ტეგორი­ის ნომრები. თეძმის ტუფით მოპირკე­თებული შენობის ინტერიერში უხვად იყო გამოყენებული ­ქართვ. ოსტატთა მაღალმხატვრული ნამუშევრები (არქიტექტორები: ა. კ. ბაქრაძე, ნ. ჯობაძე; მოქანდაკეები: ა. გორგაძე, გ. კალაძე, გ. კორძახია; მხატვ­რე­ბი: ბ. ბერძენი­შვილი, თ. წერეთელი, ვ. ქოქია­შვილი). სასტუმროს ჰქონდა რესტორანი, საბანკეტო დარბაზი, ეროვნ. სამზარეულოს დარბაზი, ლუდისა და ღამის ბარები, კაფე, სამო­რინე, საკონფერენციო დარბაზი, სახუ­რავზე განთავსებული იყო საცურაო აუზი. "ი." ემსახურებოდა როგორც ად­გილ., ისე უცხოეთის მოქალაქეებს. 1992იდან აქ აფხაზეთიდან იძულებით გადაად­გილებული და თბილისის ომის (1991–92) დროს დაზარალებული ოჯახები ცხოვრობდნენ. 2009 სექ­ტემბრიდან, რეკონსტრუქციის შემდეგ, აქ განთავსდა სასტტუმრო "რედისონ ბლუ ივერია".




6. (სააქციო საზოგადოება), პარფიუმერიულ-კოსმეტიკური ფაბრიკა. დაარსდა 1959 (პირველი პროდუქცია გამოუშვა 1960). იყო ამ დარგის პირველი საწარმო ამიერკავკასიაში. 1966-მდე შედიოდა საქ. სსრ კვების მრეწველობის "საქეთერზეთის" ტრესტში, 1967იდან გადავიდა საკავშ. დაქვემდებარებაში. იმ დროისათვის პროდუქციის ძირითადი ასორტიმენტი იყო პარფიუმერიული და კოსმეტიკური ნაწარმი (სუნამო, ოდეკოლონი, ლოსიონი, შამპუნი, კბილის პასტა, ნელსაცხებელი, თმის ნატურალური საღებავი). პროდუქციის წარმოებისათვის სა­ჭირო ნედლეულისა და მასალების ძირითად ნაწილს იღებდა მოკავშირე რესპუბლიკებიდან და სა­ზღვარგარეთიდან, მინის ჭურჭელს – ქსნის (სა­ქარ­თვე­ლო), მოსკოვის, სანქტ-პეტერბურგის (რუსეთი), კი­შინიოვის (მოლდოვა) და სხვა მინის ქ-ნებიდან. მზა პროდუქცია იგზავნებოდა მოკავშირე რეს­პუბლიკებშიც. XX ს. 90-იანი წლებიდან ფ-კამ დაიწყო ად­გილ. ნედლეულისა და სამკურნ. მინერ. წყლების (ლუგელა, ბიისი, ნუნისი, თბილ. გოგირდოვანი წყალი; ასკანის თიხა და სხვ.) გა­მო­ყენე­ბით ახ. პროდუქციის გამოშვება (კბილის პასტა "ლუგელა", ფეხის კრემი "ნუნისი", შამპუნი "ინით" და სხვ.). 1992–93 ფ-კა "ი-მ" და ფრანგულმა კომპანია "ნატალი ერგინმა" შექმნა ერთობლივი პროდუქტი შამპუნების სერიის ("ფიჭვი", "მანგო", "ქოქოსი") სახით.


1996-იდან ფ-კა "ივერიის" ბაზაზე ჩამოყალიბდა სააქციო საზბა "პარფიუმერიულ-კოსმეტიკური ფაბრიკა ივერია". 2003 საწარმოს რესტრუქტურიზაციისა და მისი დაშლის შემდეგ, ერთ-ერთი განაყო­ფის ბაზაზე დაარსდა კომპანია – სააქციო საზ-ბა "ი.", რ-იც აგრძელებს პარფიუმერიული და კოსმეტიკური პროდუქციის წარმოებას. მის მიერ გამოშვებული პროდუქციის ძირითად ასორტიმენტს შეადგენს თმის (შამპუნი, თმის ბალზამი, თმის კონდიციონერი), კანის (ხელის, საბავშვო, გაპარსვის შემდგომი, ფეხის კრემები, ლოსიონი), პირის ღრუს მოვლის (სამკურნ.-პროფილაქტიკური კბილის პასტა) საშუალებები, პარფიუმერია (ოდეკოლონი, სუნამო, ტუალეტის წყალი). ამ პროდუქციის შე­ქმნისათვის საჭირო ნედლეულის დიდ ნაწილს საწარმო იღებს ცნობილი ევრ. კომპა­ნიებიდან (Huntsman, Croda, Undesa, Galaxy, Sabo, Frey+Lau); პლასტმასისა და მინის ფლაკონებს – მინსკიდან (ბელარუსი), კიევიდან (უკრაინა), აგრეთვე ად­გილ. კომპანიებიდან; ტუბებს – თურქეთიდან; სამკურნ. მცენარეების ნაყენებს და ეთერზეთებს – ად­გილ. საწარმოებიდან. პროდუქციის რეალიზაცია ხდება შიდა ბაზარზე.

დ. სილაგავა.



7.(შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოება), ხორცპროდუქტების მწარმოებელი კომპანია. დაარსდა 2013 თბილისში ადგილობრივი ინვესტიციით. პირველი პროდუქცია გამოუშვა 2014 თებერვალში. საწარმო აღჭურვილია მოწინავე ევრ. წარმოების უახლესი დანადგარებით. მისი საპროექტო სი­მძლავრეა 8–10 ტ მზა პროდუქცია დღეში (2015). უშვებს სოსისს, მოხარშულ ძეხვსა და სერველადს, აგრეთვე დელიკატესებს, სულ 70-მდე დასახელების პროდუქციას, მ. შ. სამარხვოს (სოსისი, მოხარშული ძეხვი და სერველადი), რ-იც "ი-მ" პირველმა დანერგა სა­ქარ­თვე­ლო­ში ბელგიური კომპანიის ("Clarys Food Ingredients") სპეციალისტების დახმარებით. ამ პროდუქტში შემავალი ყოველი ინგრედიენტი (სოკო, წიწიბურა, ბრინჯი, სოიო, მცენარეული ცილა და სხვ.) ვეგეტარიანულია და არ შეიცავს ცხოველურ ცილასა და ცხიმს. "ი-ს" წარმოებისათვის საჭირო ნედლეული ამერ. და ევრ. სხვა­და­სხვა ქვეყნებიდან შემოაქვს. მისი პარტნიორი კომპანიებია: "ვან ჰესი" (გერმანია); "ვიბერგი", "ალმი", "შალერი" (ავსტრია) და სხვ. პროდუქცია გამოდის სავაჭრო ნიშნით "ივერია". კომპანიას თბილისსა (3) და ბათუმში (1) აქვს რამ­დე­ნი­მე საფირმო მაღაზია, რ-თა გაფართოება იგეგმება.


პროდუქციაზე გაზრდილი მოთხოვნის შე­სა­ბა­მი­სად, 2016 წლის ბოლოს გლდანში ექსპლუატაციაში შევიდა საწარმოს ახ. შენობა, რ-იც 4300 მ^2 ფართობზეა განთავსებული.